سهراب سپهری؛ نقاشی که توانست سکوت و طبیعت ایران را به زبانی جهانی ترجمه کند
هنراکونومیکس:سهراب سپهری یکی از نادر هنرمندانی است که هم در شعر و هم در نقاشی توانست به زبان شخصی و منحصربهفرد خود برسد. او در جهانی زندگی کرد که پر از هیاهو و تغییر بود، اما زبانش را از دل سکوت و طبیعت بیرون کشید. سهراب به جای بازنمایی پرجزئیات از مناظر یا روایتهای داستانی، سراغ سادگی رفت؛ تنهی یک درخت، خط افق کویر، یا لکهای رنگی که یادآور آسمان آرام است. این سادگی را میتوان «مینیمالیسم شرقی» نامید؛ بیانی که ریشه در عرفان ایرانی و آشنایی او با ذن و هایکوی ژاپنی داشت.
به گزارش صفحه خبری اقتصاد هنر توفیق اقتصادی،در نقاشیهای سهراب، طبیعت ایران نه بهعنوان یک پسزمینه، بلکه بهمثابه حقیقتی مستقل حضور دارد. او کویر را چون جهانی بیکران به تصویر کشید و درختان را همچون موجوداتی تنها اما زنده در میان سکوت پهناور. همین سکوت، امضای آثار سپهری است؛ سکوتی که در جهان پرهیاهوی معاصر، برای مخاطب شرقی و غربی یکسان، معنایی تازه میآفریند.
از سوی دیگر، سپهری فقط یک نقاش نبود. شاعر بودنش به آثار تجسمی او بُعدی دیگر بخشید. هر بوم او همچون یک شعر کوتاه است؛ موجز، آرام و سرشار از مکث. بیننده حس میکند که کلمات به رنگ بدل شدهاند و سکوت به خط و سطح.
اما راز رکوردشکنی آثار او در حراجهای تهران چیست؟
در سالهای اخیر، نقاشیهای سپهری بارها به قیمتهای چند ده میلیاردی به فروش رسیدهاند. این موفقیت نه فقط ناشی از نام بزرگ او در ادبیات، بلکه حاصل چند عامل کلیدی است:
1.ترجمهی جهانی از یک بوم بومی: سهراب توانست طبیعت ایران را از جغرافیای محدودش جدا کند و به زبانی جهانی بدل سازد؛ زبانی که برای هر مخاطب، فارغ از ملیت، قابل درک است.
2.دوگانگی شاعر–نقاش: ارزش آثار او تنها در فرم یا رنگ خلاصه نمیشود؛ بلکه پشتوانهی شعری و فلسفی دارد. مجموعهداران وقتی اثری از سپهری را میخرند، در حقیقت بخشی از «اسطورهی شاعر نقاش» را به دست میآورند.
3.همسویی با جریانهای جهانی: مینیمالیسم در جهان هنر غرب جایگاهی مهم دارد، و سپهری با زبان بومی خود پلی میان شرق و غرب زد. این پیوند، آثارش را در بازار هنر معاصر ایران بیرقیب کرده است.
نمونههایی از رکوردهای آثار سپهری در حراج تهران این حقیقت را نشان میدهد:
در دهمین حراج تهران (۱۳۹۸)، یکی از تابلوهای او از مجموعهی درختان به قیمت ۵ میلیارد و ۱۰۰ میلیون تومان به فروش رسید.
در حراج تهران ۱۴۰۰، اثری دیگر از سپهری با رقم ۲۱ میلیارد تومان چکش خورد؛ عددی که برای سالها رکورد بازار داخلی ایران بود.
در حراجهای متوالی، آثار او همواره در میان ۵ اثر پرفروش قرار گرفتهاند؛ نشانهای از جایگاه تثبیتشدهی او در اقتصاد هنر ایران.
سپهری نشان داد که هنر برای جهانی شدن نیاز ندارد از ریشههای خود جدا شود. او با وفاداری به طبیعت و سکوت سرزمینش، جهانیترین زبان ممکن را خلق کرد. امروز نقاشیهایش در حراجهای تهران نه تنها رکورد مالی، بلکه رکورد معنوی نیز به جا میگذارند؛ چرا که هر بار یادآوری میکنند: سادهترین بیانها، ماندگارترین هستند.
حورا خاکدامن/کیوریتور و منتقد هنری
